Rozwód, sam w sobie, jest sytuacją często trudną i wyczerpującą psychicznie. Niestety, poza formalnym rozwiązaniem związku małżeńskiego, trzeba zmierzyć się też z podziałem majątku. Sprawdzamy, co musisz wiedzieć na ten temat i jak przebiega tego rodzaju postępowanie.
Czym jest wspólność majątkowa?
Zanim dojdzie do podziału majątku po rozwodzie, trzeba wiedzieć, czym on w ogóle jest oraz w jaki sposób może dojść do rozdzielenia jego elementów pomiędzy małżonkami.
W momencie zawarcia związku małżeńskiego powstaje wspólność majątkowa, będąca formą ustroju małżeńskiego. W praktyce oznacza to, że od chwili ślubu współmałżonkowie zaczynają wspólnie gromadzić majątek. W jego ramach mogą znaleźć się nie tylko nieruchomości, ale też odkładane oszczędności. Do wspólności majątkowej wchodzą ponadto: wynagrodzenia małżonków, dochody z prowadzonej przez nich działalności czy nabywane przez nich ruchomości.
Utworzona w momencie ślubu wspólność majątkowa trwa do momentu rozwodu – w jego chwili dochodzi do przekształcenia tej formy we wspólność ułamkową (czyli dzieloną pomiędzy małżonków). To oznacza, że każdemu z dotychczasowych partnerów przypada określona część gromadzonego majątku – zwykle połowa, jednak w pewnych sytuacjach ten podział może wyglądać inaczej i jeden z byłych małżonków może dostać mniej lub więcej, niż drugi.
Wspólność majątkowa nie jest jedyną możliwością – małżonkowie mogą bowiem zdecydować się także na rozdzielność majątkową. Takie rozwiązanie wprowadza się za pomocą umowy małżeńskiej majątkowej rozdzielności, potocznie nazywanej intercyzą. W przypadku jej zawarcia każdy ze współmałżonków dalej gromadzi „swój” jednostkowy majątek. Mówiąc wprost, rzeczy oraz środki finansowe gromadzone w trakcie otrzymywania wynagrodzenia czy zakupu ruchomości, pozostają własnością danego małżonka. Co istotne, na sporządzenie i podpisanie tak zwanej intercyzy małżonkowie mogą zdecydować się przed zawarciem związku małżeńskiego lub też będąc już małżeństwem.
Na czym polega podział majątku?
Małżonkowie pozostający we wspólności małżeńskiej majątkowej muszą, w przypadku podjęcia decyzji o rozwodzie, ustalić także, w jaki sposób podzielony zostanie pomiędzy nich zgromadzony majątek. W trakcie takiego procesu należy określić również, jakie elementy majątku przypadną każdej osobie.
W zależności od tego, czy małżonkowie są w stanie ustalić pomiędzy sobą warunki podziału wspólnego majątku, można dokonać tej czynności na dwa sposoby. Pierwszym, zapewne najłatwiejszym, jest polubowne przeprowadzenie podziału, w formie aktu notarialnego. To szybka metoda, w przypadku której można skorzystać też z pomocy mediatora, który poprowadzi byłych małżonków przez ten proces.
Druga opcja jest już bardziej złożona i zajmuje sporo czasu. Mowa, oczywiście, o sądowym podziale majątku, a w tej sytuacji to sędzia będzie ustalał, w jaki sposób składniki majątku podlegają podziałowi, w szczególności – na przykład – który z małżonków otrzyma dany składnik, w jakim zakresie dojdzie do spłat i dopłat między małżonkami, a także czy podział stanowić będzie podział równy czy w nierównych proporcjach. Kwestie te będą wynikać z wniosków składanych przez strony w toku postępowania oraz oceny dowodów przez sąd.
Kiedy dochodzi do podziału majątku wspólnego?
Zasadniczo do podziału majątku wspólnego dochodzi już po rozwodzie. Mówiąc wprost, proces ten najczęściej jest przeprowadzany w ramach odrębnego postępowania. Po rozwiązaniu związku małżeńskiego nie dochodzi bowiem do „automatycznego” podziału składników wspólności majątkowej.
Warto wiedzieć, że podział majątku wspólnego nie jest obligatoryjny, ale dla większości byłych par staje się niezbędny, by móc rozpocząć nowe życie z „czystą kartą”, bez wspólnego zarządzania nieruchomością czy samochodami.
Co do zasady wspólny majątek dzielony jest po połowie. W przypadku, gdy jeden z byłych małżonków w większym stopniu przyczynił się do jego pomnażania, podział może przebiegać według innych proporcji.
Podział majątku wspólnego w ramach postępowania sądowego może trwać znacznie dłużej, niż ma to miejsce w trakcie polubownego porozumienia. Jest przy tym niezbędny, jeżeli byli małżonkowie nie są w stanie porozumieć się między sobą i spór pomiędzy nimi utrudnia uzyskanie sprawiedliwego rezultatu dla obu stron.
Podział majątku w trakcie rozprawy rozwodowej – czy to możliwe?
W niektórych sytuacjach możliwe jest rozwiązanie kwestii rozwodu i podziału majątku wspólnego w trakcie jednego, wspólnego postępowania – pozwalają na to przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pozostaje jednak pewne „ale” – sędziowie bardzo rzadko wydają zgodę na takie rozwiązanie. Mają ku temu powody. W przypadku, gdy część postępowania odnosząca się właśnie do podziału majątku mogłaby przyczynić się do wydłużenia samego rozwodu, sąd może odmówić połączenia obu spraw. Jeżeli małżonkowie nie są zgodni, co do rozdzielenia elementów majątku, z pewnością konieczne będzie odrębne postępowanie sądowe.
Czy jest możliwe szybkie i sprawne podzielenie majątku bezpośrednio w procesie rozwodowym? Oczywiście, przy czym spore znaczenie ma podejście małżonków. Przede wszystkim przed sądem konieczne jest złożenie wniosku w tej sprawie (można zawrzeć go w pozwie rozwodowym lub w odpowiedzi na pozew). Należy pamiętać, że w takim wniosku powinny znaleźć się też informacje, w jaki sposób byli małżonkowie chcą podzielić swój majątek. W treści koniecznie należy przedstawić:
- spis całego majątku, który będzie dzielony – należy podać nie tylko numery ksiąg wieczystych czy VIN pojazdów, ale też rynkową wartość takich elementów,
- pisemne porozumienie co do sposobu podziału majątku – czyli ustalenie, który małżonek bierze konkretny element (lub w jakich proporcjach),
- określenie ewentualnej wysokości spłaty drugiego małżonka – jeżeli jeden z nich przejmuje, na przykład, nieruchomość lub drogi pojazd, trzeba ustalić, w jaki sposób spłaci połowę przynależną do drugiego małżonka (termin spłaty oraz jej wysokość).
W trakcie „połączonego” postępowania rozwodowego i o podział majątku, sędzia upewni się, czy małżonkowie zgodnie podtrzymują decyzje zawarte we wniosku. Oboje rozwiedzionych małżonków musi wówczas potwierdzić swój wybór.
Tak sprawa rozwodowa, jak i podział majątku, mogą przebiegać sprawniej, jeśli małżonkowie zdecydują się na skorzystanie z pomocy prawnej, świadczonej na przykład przez radcę prawnego. Jako specjalista, taki doradca zapewni niezbędne, merytoryczne wsparcie i, krok po kroku, przeprowadzi swojego klienta przez całe postępowanie.
