Temat ograniczenia władzy rodzicielskiej budzi szczególne emocje, zarówno, jeśli mowa o samych dzieciach, jak i rodzicach, których może ona dotyczyć. Czym jest, tak dokładnie, władza rodzicielska, w jakich sytuacjach można zastosować jej ograniczenie i jakimi priorytetami kieruje się sąd, biorąc pod uwagę dziecko – osobę najistotniejszą w tym wypadku?
Czym jest władza rodzicielska?
Mówiąc o władzy rodzicielskiej należy podkreślić, że to prawo i też zespół obowiązków nałożone na każdego rodzica, pozwalające na sprawowanie pieczy nad dzieckiem, a także jego majątkiem, do osiągnięcia przez nie pełnoletności (zgodnie z art. 92 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego). Trzeba przy tym pamiętać, że o ile poziom rozwoju dziecka na to pozwala, rodzice mają obowiązek wysłuchać jego opinii na temat, na przykład, rozporządzania majątkiem małoletniego i, w miarę możliwości, brać pod uwagę wyrażoną przez niego opinię i życzenie.
W praktyce oznacza to, że w ramach władzy rodzicielskiej, to rodzic podejmuje decyzje związane z tym, gdzie mieszka dziecko, do jakiej szkoły będzie chodzić, na jakie zajęcia dodatkowe uczęszczać czy też w jakiej przychodni lekarskiej będzie zapisane do lekarza pierwszego kontaktu.
W ramach obowiązków rodzice zobowiązani są do zapewnienia dziecku/dzieciom prawidłowego rozwoju i odpowiednich warunków do jego wychowania.
Ograniczenie władzy rodzicielskiej – co to jest i kiedy może nastąpić?
Niestety, w niektórych sytuacjach mogących zachodzić w środowisku rodzinnym, gdy dobro dziecka jest bezpośrednio zagrożone, może dojść do ograniczenia władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców.
Taką decyzję podejmuje, oczywiście, sąd opiekuńczy, mając na celu zapewnienie osobie nieletniej ochrony jej interesów oraz zagwarantowania jej warunków pozwalających na prawidłowy rozwój w bezpiecznym środowisku.
Na czym jednak instytucja ograniczenia władzy rodzicielskiej tak naprawdę polega? W takim wypadku sąd wprowadza pewne „obostrzenia” względem decyzyjności rodzica lub rodziców w sprawie dziecka lub jego majątku. Ponieważ jednak nie jest to całkowite pozbawienie władzy rodzicielskiej, na rodzicach nadal spoczywać mogą różnego rodzaju obowiązki – mogą oni podejmować decyzje związane, na przykład, z wyborem szkoły czy leczeniem dziecka, z pominięciem lub ograniczeniem decyzyjności w innych istotnych sprawach w życiu dziecka.
Sąd opiekuńczy może ponadto, mając na uwadze przesłankę dobra dziecka, narzucić rodzicom określone zobowiązania – na przykład do poddania się terapii czy też realizacji władzy rodzicielskiej pod stałym nadzorem ze strony kuratora sądowego. W bardzo szczególnych sytuacjach może dojść również do skierowania osoby małoletniej do placówki o charakterze opiekuńczo-wychowawczym lub rodziny zastępczej.
Co może skłonić sąd opiekuńczy do ograniczenia władzy rodzicielskiej?
Po rozwiązanie, jakim jest ograniczenie władzy rodzicielskiej, sąd opiekuńczy nie sięga z błahych powodów. Może zdecydować się na taki krok, jeżeli zachodzą wyraźne przesłanki, w postaci, na przykład:
- występowania przemocy domowej,
- potwierdzenia choroby alkoholowej u jednego lub obojga rodziców, która uniemożliwia sprawowanie opieki nad dzieckiem w sposób prawidłowy,
- wyraźnego zaniedbania obowiązków względem dziecka, w tym brak dopilnowania, by osoba małoletnia realizowała obowiązek szkolny,
- niemożności sprawowania opieki nad dzieckiem przez dłuższy czas (na skutek, chociażby, pobytu rodzica/rodziców w zakładzie karnym),
- intensywnych, zagrażających bezpieczeństwu dziecka konfliktów pomiędzy rodzicami.
Chociaż na jednego lub oboje rodziców może zostać nałożone ograniczenie władzy rodzicielskiej, taka sytuacja nie prowadzi do zakazu utrzymywania kontaktu z dzieckiem! Kwestia ograniczenia władzy rodzicielskiej jest odrębną od prawa kontaktów z dzieckiem. Rodzic, pomimo ograniczenia mu władzy rodzicielskiej, ma prawo kontaktować się z małoletnim – i służy to budowaniu prawidłowej relacji oraz więzi emocjonalnej. Sąd może natomiast, w uzasadnionych przypadkach, zdecydować się także na ograniczenie lub zakaz kontaktów.
Na taki zakaz sąd opiekuńczy może zdecydować się w przypadku, gdy uzna ewentualny kontakt rodzica z dzieckiem za demoralizujący dla małoletniego, zagrażający jego zdrowiu i bezpieczeństwu.
Ograniczenie władzy rodzicielskiej a separacja lub rozwód rodziców
Należy pamiętać również o kwestii ograniczenia władzy rodzicielskiej w momencie, gdy dojdzie do rozłączenia rodziców, na przykład na skutek separacji, rozwodu czy też długotrwałego wyjazdu jednego z nich za granicę. W takiej sytuacji sąd rodzinny może ograniczyć władzę rodzicielską właśnie rodzicowi, który nie sprawuje opieki nad dzieckiem na co dzień
Wynika to bezpośrednio z art. 107 §1 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego. Jeśli rodzice dziecka pozostają w rozłączeniu, a dobro małoletniego jest zagrożone, sąd może powierzyć sprawowanie władzy rodzicielskiej tylko jednemu z rodziców, a drugiemu ograniczyć władzę rodzicielską w określonym zakresie (należy przy tym pamiętać, że takie ograniczenie nie wpływa na obowiązek alimentacyjny).
Takie działanie nie ma zdyskredytować drugiego rodzica. Sąd podejmuje decyzję mając na celu dobro dziecka – w tym wypadku po to, by ustalić jeden, przejrzysty model decyzyjny, odnoszący się do wyboru szkoły dla małoletniego czy też jego leczenia. W takich sytuacjach bowiem utrudniony kontakt z drugim rodzicem, na przykład będącym za granicą, mógłby ograniczać możliwość zapewnienia dziecku stabilizacji.
Decyzja sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej w kontekście dobra dziecka
Na samym końcu należy wyraźnie podkreślić, że sąd opiekuńczy wykorzystuje możliwość ograniczenia władzy rodzicielskiej jedynie w dobrze udokumentowanych przypadkach i przy wyraźnych przesłankach do zastosowania tego środka, nadal mając na uwadze także poszanowanie praw rodzica/rodziców.
Sąd za każdym razem bierze pod uwagę, przede wszystkim, dobro małoletniego i konieczność zapewnienia mu stabilnych, bezpiecznych warunków do życia i rozwoju. W każdym przypadku sytuacja rodzinna jest analizowana w sposób indywidualny, a najważniejszą kwestią wiążącą sąd do wydania decyzji jest zachowanie dobra dziecka w kontekście długofalowym.
