1 czerwca 2023

Wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Wyrok TSUE C-301/18

Wyczekiwany wyrok TSUE C-520/21 odnoszący się do roszczeń banków o tzw. wynagrodzenie za korzystanie z kapitału już 15 czerwca.

Przypominamy inny wyrok TSUE dotyczący tego zagadnienia, TSUE C-301/18 z 4 czerwca 2020 r. Co wówczas orzekł TSUE?

Wskazać na wstępie trzeba, że przyjęcie, że uznanie umowy kredytu za nieważną na skutek zastosowania art. 6 ust. 1 dyrektywy nr 93/13 powoduje powstanie roszczenia przedsiębiorcy o wynagrodzenie byłoby sprzeczne z celem Dyrektywy jakim jest ochrona konsumentów.

Na gruncie art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 dyrektywy 93/13/EWG formułuje się prawo konsumenta do otrzymania pełnego zwrotu płatności dokonywanych na podstawie nieuczciwych warunków umownych również, a może przede wszystkim, w sytuacji, w której umowa zawierająca takie warunki okazuje się nieskuteczna w całości lub w części (tak wyrok Wielkiej Izby TSUE C-154/15, Naranjo i in., wyrok TSUE C-483/16, Sziber).

4 czerwca 2020 r. TSUE sygn. C-301/18 wydał orzeczenie na tle dyrektywy o sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość.

Wyrok ten odnosił się do sprawy niemieckiej, na tle umowy o kredyt konsumencki.  Konsument wywodził roszczenie wobec banku o tzw. „korzystanie z kapitału” udostępnionego bankowi przez konsumenta na podstawie nienależnego świadczenia. Wcześniej konsument dokonał skutecznego odstąpienia od umowy kredytu. Bank natomiast nie zwrócił środków od razu i niejako „korzystał” z tych środków do czasu ich zwrotu.

TSUE wyrokiem z 4 czerwca 2020 r.  właśnie w sprawie C-301/18 uznał, że  w przypadku skorzystania z prawa do odstąpienia od umowy kredytu konsument może dochodzić zwrotu kapitału i odsetek zapłaconych na podstawie tej umowy i tylko tyle. Nie ma prawa dochodzić odszkodowania z tytułu pożytków uzyskanych z tej kwoty i z tych odsetek.

Mając powyższe na uwadze, wywieźć należy z powołanego wyroku TSUE C-301/18 wniosek, że również bank nie ma zasadnych podstaw do żądania od konsumenta.

Jak do wskazanego orzeczenia ma się opinia Rzecznika Generalnego TSUE do sprawy C-520/21? 

Rzecznik Generalny TSUE Anthony Michael Collins w sprawie zawisłej przed TSUE pod sygn akt C-520/21 wydał do sprawy opinię, zawierając istotny pogląd.

W ramach opinii Rzecznik Generalny TSUE wskazał, w szczególności, iż:

  • [58] „(…) ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną stanowi konsekwencję zamieszczenia w tej umowie nieuczciwych warunków przez Bank M. Jak słusznie podnosi Komisja w swoich uwagach na piśmie, powołując się na powszechnie uznawaną zasadę prawną wyrażoną paremią „nemo auditur propriam turpitudinem allegans”, strona nie może czerpać korzyści gospodarczych z sytuacji powstałej na skutek własnego bezprawnego działania. W szczególności w razie doświadczenia przez bank jakichkolwiek niekorzystnych skutków w następstwie uznania za nieważną umowy kredytu hipotecznego zawierającej nieuczciwe warunki nie może on otrzymać rekompensaty z tytułu tych niekorzystnych skutków, ponieważ są one wynikiem wyłącznie jego bezprawnego działania.”
  • [59] „dopuszczenie, w sytuacji takiej jak ta analizowana w postępowaniu głównym, dochodzenia przez bank od konsumenta roszczeń wykraczających poza zwrot kapitału kredytu, powiększonego o odsetki ustawowe za opóźnienie, w szczególności zaś wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału kredytu, pozbawiłoby dyrektywę 93/13 jej skuteczności (effet utile) i doprowadziło do rezultatu niezgodnego z przyświecającymi jej celami.

Ostatecznie Rzecznik Generalny TSUE zaproponował kierunek orzeczenia dla sprawy TSUE C-520/21 o takiej treści, że w przypadku uznania umowy za nieważną to nie tylko przedsiębiorcy nie przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Dodatkowo według Rzecznika konsument może dochodzić oprócz zwrotu pieniędzy zapłaconych na podstawie nieważnej umowy oraz zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty, także dodatkowych świadczeń.  Rzecznik pozostawia w swojej tezie możliwość oceny zakresu roszczeń konsumenta przez sąd krajowy.

Z opinii Rzecznika jasno wyłania się pogląd o niemożności dochodzenia przez przedsiębiorcę (tu: bank) roszczeń wobec konsumenta z tytułu „odszkodowania” czy też „wynagrodzenia” za korzystanie z kapitału w przypadku nieważności umowy. Według Rzecznika pokrzywdzenie konsumenta takim stanem rzeczy stanowi o możliwości dochodzenia przez konsumenta nie tylko zwrotu nienależnego świadczenia, odsetek za opóźnienie, ale także „dalszych roszczeń”. Sformułowanie  takie  należy odczytywać jako kierunek potencjalnej możliwości dochodzenia przez konsumenta odszkodowania za korzystanie z kapitału. Jest to odmienny kierunek od wskazanego powyżej wyroku TSUE C-301/18. 

W sprawie C-520/21 TSUE odpowie na pytanie, czy bank może dochodzić od konsumenta wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w przypadku nieważności umowy.

Czy TSUE w sprawie C-520/21 orzeknie także o możliwości dochodzenia roszczenia o korzystanie z kapitału przez konsumenta? Odpowiedzi czekamy 15 czerwca 2023 r. Na ten dzień planowane jest ogłoszenie wyroku w sprawie.

Anna Kuprewicz

Radcaw Prawny

Nieważność umowy jako jedyne roszczenie a możliwość tzw. „odfrankowienia”

21 września 2023

Anna Kuprewicz

chevron-right
Ugoda z bankiem | kredyt frankowy

20 sierpnia 2023

Anna Kuprewicz

chevron-right

Aktualności

Zobacz wszystkie

Wpisz frazę, którą szukasz