In Prawo

W obliczu epidemii wirusa Sars-Cov-2 podstawowym pytaniem stanie się pytanie o wpływ tego stanu rzeczy na wykonywanie zobowiązań.

Siła wyższa
Przepisy prawa, w szczególności KC nie przewidują definicji siły wyższej. Rozwinięcie tego pojęcia wyraz znajduje w orzecznictwie i stanowiskach doktryny.

Przez pojęcie siły wyższej należy rozumieć zjawisko, które jest:
a) zewnętrzne w stosunku do danej osoby / przedsiębiorstwa
b) niemożliwe (lub prawie niemożliwe) do przewidzenia,
c) którego skutkom nie można zapobiec.

Uznaje się, iż zjawisko to powinno mieć charakter wyjątkowy, co skutkować będzie niemożnością jego opanowania i zapobieżenia skutkom na poziomie zastanego stanu wiedzy czy techniki.

Występowanie wirusa powodującego chorobę COVID- 19 skutkowało wprowadzeniem w Polsce stanu zagrożenia epidemicznego (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 13 marca 2020r.) a następnie stanu epidemii (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r.).

Stan epidemii stanowi stan klęski żywiołowej:

Wskazać przy tym należy, iż zgodnie z ustawą z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej ( Dz.U.2017.1897 t.j. z dnia 2017.10.10) za klęskę żywiołową uważa się w szczególności katastrofę naturalną, natomiast katastrofą naturalną jest w szczególności stan występowania masowego chorób zakaźnych u ludzi (art. 3 ust 1 pkt 1) oraz 2) ustawy).

Stan klęski żywiołowej jest natomiast stanem nadzwyczajnym (art. 228 i 232 Konstytucji).

Wprowadzenie zatem stanu epidemii stanowi o występowaniu klęski żywiołowej jako przejawu siły wyższej.

Jaki zatem wpływ może mieć siła wyższa na zobowiązania?

W pierwszej kolejności należy wskazać, że występowanie samej siły wyższej nie powoduje, iż nasza umowa wygasa. Zobowiązanie w dalszym ciągu istnieje, zbadać należy jednak jaki wpływ owa siła wyższa może mieć na nasze zobowiązanie.

Po pierwsze – zbadaj treść umowy z kontrahentem

W obliczu braku definicji ustawowej stanu siły wyższej i jego wpływu na realizację zobowiązań punktem wyjścia do oceny możliwych do zastosowania rozwiązań jest treść samej umowy – czego podstawę wywodzić należy ze swobody umów (art. 3531 KC). Umowa może zawierać definicję siły wyższej i opisywać skutki jej występowania dla realizacji samej umowy.

Jeżeli zatem umowa zawiera określenia i skutki występowania siły wyższej należy:
– zbadać definicję siły wyższej;
– ustalić zakres skutków dla umowy w przypadku wystąpienia siły wyższej
– ustalić czy występują zastrzeżenia umowne co do terminu i możliwości powoływania się na wystąpienia siły wyższej oraz czy są przewidziane sankcje związane z niezgłoszeniem wystąpienia siły wyższej (np. utrata uprawnień co do powoływania się na siłę wyższą w obliczu jej niezgłoszenia).

Rekomendujemy, aby w każdym przypadku, tj. zarówno gdy umowa zawiera postanowienia odnoszące się do siły wyższej jak i gdy takich postanowień brak – ustalić jaki był wpływ ogłoszenia stanu epidemii (wcześniej zagrożenia epidemicznego) na jej realizację i jakie czynności zostały przeprowadzone do prawidłowej jej realizacji, w tym jakie środki zaradcze zostały powzięte (praca zdalna i np. przeorganizowanie zespołów do wykonania umowy). Działanie to będzie miało wpływ na potencjalną ocenę prawidłowego wykonania umowy i zachowania należytej staranności.

Po drugie – rozmawiaj

Strony względem siebie zobowiązane są do utrzymywania lojalności kontraktowej (art. 5 KC) i tak też powinno w ramach współdziałania być realizowane zobowiązanie.

Nieocenionym jest zatem utrzymanie kontaktu z kontrahentem, co stanowić powinno punkt wyjścia do renegocjacji umowy i wprowadzenia stosownych zmian umożliwiających realizację umowy zgodnie z podstawowym zamiarem stron.
Ma to także znaczenie, jeżeli umowa nie zawiera ani definicji siły wyższej ani opisu skutków jej występowania dla umowy. Rozmawiajmy dla wspólnego dobra.

Po trzecie – informuj kontrahenta i wskazuj dowody

Sygnalizacja kontrahentowi wystąpienia siły wyższej oraz jej wpływu na realizację umowy stanowić powinno podstawę. Patrz punkt wyżej.

Ponadto niezwykle istotnym jest wykazanie wpływu występowania siły wyższej na realizację kontraktu. Umowa wszak dalej obowiązuje, a ciężar dowodu, iż siła wyższa wpłynęła na jej realizację ciąży na stronie, która się na to zdarzenie powołuje. Należy zatem wskazać kontrahentowi jakie podjęliśmy działania zaradcze w ramach należytej staranności, aby zobowiązanie było wykonane prawidłowo i zgodnie z jego treścią.

Wykazanie powyższego będzie stanowiło również ochronę przed zarzutem niewłaściwego wykonania zobowiązania (art. 471 KC) i potencjalnego podnoszenia kar umownych wskazanych w umowie.

Celem skutecznej ochrony od negatywnych konsekwencji siły wyższej, należy udowodnić nie tylko jej istnienie, ale również wykazać, że wpłynęła ona na wykluczenie możliwości działania zgodnego ze zobowiązaniem. Ciężar dowodu co do tych okoliczności spoczywa na podmiocie, który powołuje się na skutki prawnej siły wyższej.
Mając powyższe na uwadze, chodzi o wykazanie związku przyczynowego pomiędzy występowaniem siły wyższej a niewykonaniem zobowiązania (umowy) zgodnie z jego treścią.

Ubezpieczenie

Posiadasz ubezpieczenie prowadzonej działalności gospodarczej lub wykonania kontaktu, na którego realizację wpłynęła siła wyższa? Warto sprawdzić te zabezpieczenie, w tym zakres oraz warunki i sumę gwarancyjną.

Szukanie ochrony na podstawie nadzwyczajnej zmiany stosunków

Nadzwyczajna zmiana stosunków, jaką można ocenić występowanie pandemii może być podstawą do poszukiwania ochrony także w sądzie.

Umożliwia to art. 3571 KC. Warunkiem skorzystania z ochrony jest:
– występowanie nadzwyczajnej zmiany stosunków;
– wpływ nadzwyczajnej zmiany stosunków na wykonanie zobowiązania w ten sposób, że wykonanie to byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą,
– niemożność przewidzenia wystąpienia nadzwyczajnej zmiany stosunków w chwili zawarcia umowy.

Wówczas sąd, na wniosek jednej ze stron umowy może :
– oznaczyć sposób wykonania zobowiązania lub
– oznaczyć / zmienić wysokość świadczenia lub
– orzec o rozwiązaniu umowy

Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami współżycia społecznego.

Powyższe rozwiązanie stanowi praktycznie ostateczność w kontaktach z kontrahentami. Poszukiwanie tej ochrony prawnej odbywa się z racji konstrukcji przepisu na drodze sądowej.

Siła wyższa a zawieranie nowych umów

Zawieranie nowych kontraktów w czasie obowiązywania stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego powinno uwzględniać ten stan rzeczy na realizację umowy. Rekomenduje się wprowadzenie pojęcia siły wyższej i skutków z tym związanych – z uwagi na świadomość stron istnienia takiego stanu rzeczy.

Zawarcie kontraktu w czasie stanu wskazującego na występowanie siły wyższej wyklucza w zasadzie powoływanie się na siłę wyższą jako stan uniemożliwiający realizację kontraktu.

Masz wątpliwości co do realizacji umowy, przysługujących Tobie praw czy też ciążących obowiązków w obliczu występowania epidemii wirusa? Skontaktuj się z nami. Ocenimy umowę i wskażemy możliwe rozwiązania.

Start typing and press Enter to search